Ajurweda, siostrzana nauka jogi, to holistyczny system dbania o dobre samopoczucie, którego celem jest utrzymanie ciała i umysłu w równowadze. Opiera się na harmonii z rytmem natury oraz pięcioma żywiołami – ziemią, wodą, ogniem, powietrzem i przestrzenią – a także na doszach, które opisują naszą naturę psychofizyczną. Wyróżnia się trzy dosze: vata, pitta i kapha. Każdy z nas ma jedną lub dwie dominujące dosze, a ich znajomośćknowing your dosha pozwala wspierać ciało poprzez odpowiedni styl życia – w sferze fizyczności, emocji i psychiki – zarówno w krótkiej, jak i długiej perspektywie. 

Dosze są również powiązane z porą dnia i roku. Latem dominuje pitta. Związana z żywiołami ognia i wody, osiąga najwyższą aktywność między 10:00 a 14:00, kiedy słońce operuje najmocniej. Brak równowagi doszy pitta może prowadzić do uczucia przegrzania, stanów zapalnych, zmęczenia, rozdrażnienia czy problemów trawiennych. Jest to szczególnie istotne, kiedy pitta jest Twoją dominującą doszą – wtedy latem może Ci bardziej dokuczać przeciążenie i wypalenie. 

„Pitta łatwo ulega zaburzeniu latem, ponieważ jej cechy to ciepło, ostrość, oleistość i wewnętrzne generowanie ciepła. Jej nadmiar może prowadzić do nadmiernego pocenia się, uczucia pieczenia wieczorem czy refluksu żołądkowego, dlatego równoważenie pitty jest szczególnie ważne” – mówi dr Vidhi Patel, łącząca współczesną medycynę z mądrością ajurwedy. 

Na szczęście istnieje wiele prostych sposobów, by złagodzić i zrównoważyć ognistą naturę pitty. W ajurwedzie stosuje się zasadę przeciwieństw, czyli „vishesha”.  Ciepło równoważy się chłodem, suchość wilgocią, słodycz solą itd. Dzięki drobnym zmianom w diecie, uważniejszemu ruchowi i praktykom oddechowym możesz zmniejszyć nadmiar ognistej doszy pitta i przejść przez lato bez uczucia gorąca i dyskomfortu. 

1. Wybieraj chłodzące potrawy i napoje 

Aby wspierać równowagę, warto ograniczyć wszystko, co zwiększa „wewnętrzne ciepło”. Dotyczy to ostrych przypraw (np. chili), potraw kwaśnych i fermentowanych, dań smażonych, tłustych i bardzo słonych, a także nadmiaru czerwonego mięsa i twardych serów. Zamiast tego wybieraj produkty, które wspierają lekkość i naturalne ochłodzenie układu pokarmowego. Mogą to być słodkie, soczyste owoce, takie jak gruszki, wiśnie, mango, arbuz czy brzoskwinie, a także warzywa – ogórek, seler, cukinia, fasolka szparagowa i różne rodzaje sałat, a także pełne ziarna. Choć nie kojarzą się one z latem, odżywcze zupy podawane na ciepło (nie gorąco), takie jak Talerz letniej równowagi, również mogą być korzystne – są lekkostrawne i wspierają układ trawienny. 

Jeśli chodzi o napoje, mimo pokusy sięgania po te bardzo schłodzone, ich zbyt niska temperatura może osłabiać trawienie i paradoksalnie zwiększać wewnętrzne ciepło. Dlatego najlepiej wspierać nawodnienie napojami o temperaturze pokojowej. Dobrym wyborem będzie woda kokosowa, sok z aloesu, lemoniada miętowa czy woda z dodatkiem ogórka. A jeśli masz ochotę na coś bardziej wakacyjnego, sięgnij po lżejszą wersję koktajlu – „no-jito” bez alkoholu albo orzeźwiający mango spritzer. 

2. Ostrożnie z treningami 

Latem ciało często wydaje się pełne energii, jakby było rozgrzane od środka, gotowe do działania, ale tak naprawdę to czas, by zwolnić. W upalne dni organizm szybciej się przegrzewa i zużywa swoje zasoby. Zatem zamiast intensywnego wysiłku, który podnosi temperaturę ciała, postaw na spokojną jogę, spacer wśród natury, pływanie w otwartych akwenach lub łagodną jazdę na rowerze. Tego rodzaju ćwiczenia wspierają krążenie, nie prowadząc do nadmiernego zmęczenia czy odwodnienia. Staraj się planować aktywność fizyczną na wczesny poranek lub wieczór, gdy powietrze jest chłodniejsze, a słońce mniej intensywne. 

3. Praktykuj ajurwedyjski oddech chłodzący

Jeśli czujesz przegrzanie, pomocna może być pranajama Sitali – technika znana jako oddech chłodzący, która szybko wycisza ciało i umysł.  

„Praktykowanie latem pranajamy Sitali przez pięć minut dziennie może wyraźnie zmniejszyć odczuwane ciepło i pomóc zrównoważyć doszę pitta” – wyjaśnia dr Vidhi. „Dorastałam w gorącym klimacie Indii i regularnie stosowałam tę technikę w ciągu dnia. Mechanizm jest prosty: powietrze przepływa nad wilgotną powierzchnią języka, gdzie się ochładza, zanim trafi do płuc. Daje to natychmiastowe uczucie chłodu w ustach, gardle i klatce piersiowej”. 

Aby poprawnie wykonać to ćwiczenie, usiądź prosto, zamknij oczy i wysuń język, zwijając go w rurkę, jeśli potrafisz. Jeśli nie – możesz pozostawić język płasko lub delikatnie rozchylić usta, jak przy piciu przez słomkę. Wdychaj powoli, czując chłód powietrza, a następnie zamknij usta i wydychaj je spokojnie przez nos.  

4. Energia księżyca 

Pamiętasz, że ajurweda opiera się na zasadzie równoważenia przeciwieństw? Skoro w ciągu dnia wystawiamy się na słońce i ciepło, wieczorem warto świadomie szukać ochłody i wyciszenia. Może to być chwila na świeżym powietrzu – leżenie w świetle księżyca na chłodnej trawie, odpoczynek przy otwartym oknie z widokiem na księżyc lub spokojny spacer po zachodzie słońca. Już około 30 minut w tej „strefie zmierzchu” może pomóc przywrócić równowagę. 

5. Chłodzące mgiełki i aromaterapia 

Olejki eteryczne o chłodzącym działaniu doskonale łagodzą ognistą energię pitty i wspierają redukcję stanów zapalnych. Najlepiej sprawdzają się te na bazie: róży, jaśminu, lawendy, wetywerii, drzewa sandałowego, neem, eukaliptusa i mięty pieprzowej. Możesz wmasować je w skórę z dodatkiem oleju kokosowego (naturalnie chłodzącego), używać w dyfuzorze lub w formie mgiełki do wnętrz. Dobrym rozwiązaniem jest też samodzielnie przygotowana mgiełka na bazie wody różanej lub aloesu. To szybki sposób na ochłodzenie, gdy temperatura zaczyna rosnąć. 

6. Spójrz świeżym okiem na swoją garderobę 

Latem warto unikać obcisłych i mocno dopasowanych ubrań. W ajurwedzie odnosi się to do surya chikitsa (terapii słońcem), która mówi jakie kolory i materiały równoważą energię pitta. To subtelna zmiana, która może jednak znacząco wpłynąć na komfort. Najlepiej sprawdzają się lekkie, oddychające tkaniny, takie jak 100% bawełna i len, oraz luźne kroje, które pozwalają skórze swobodnie oddychać i wspierają efekt chłodzenia. W przypadku kolorów pitty wybieraj chłodne odcienie: błękit nieba, turkus oceanu, jabłkową zieleń, biel, lawendę i jasną szarość.  

7. Zadbaj o sen i zapanuj nad stresem 

Uczucie przegrzania w nocy może potęgować stres – szczególnie u osób z dominującą doszą pitta, które są wtedy bardziej podatne na rozdrażnienie i napięcie. Wysoka temperatura może również podnosić poziom kortyzolu, co objawia się niepokojem, wybudzeniami lub krótkim snem.  

„Zazwyczaj osoby z przewagą doszy pitta mają trudności wieczorem, ponieważ pitta ponownie wzrasta w nocy (około 22:00–2:00). Jeśli w tym czasie nie śpisz, umysł staje się bardziej aktywny, analityczny, a nawet odczuwa głód, co łatwo zaburza sen” – mówi dr Vidhi.  

Aby dobrze przygotować się do snu, zadbaj o schłodzenie sypialni (np. otwarte okno lub wentylator), wyłącz urządzenia elektroniczne na pół godziny przed pójściem do łóżka. Możesz także wprowadzić krótkie momenty medytacji na koniec i początek dnia. Pomocne zdaniem dr Vidhi może być także mycie stóp chłodną wodą przed snem oraz unikanie noszenia skarpetek po godzinie 16:00. 

Można też rozpocząć dzień od zaplanowania go i stworzenia listy zadań, dzięki czemu łatwiej unikniesz poczucia przytłoczenia czy rozdrażnienia w jego trakcie. Szczególnie sprawdzi się to, jeśli uwzględnisz w planie przestrzeń na oddech i przerwy, które pozwolą Ci działać w bardziej zrównoważonym, uważnym tempie, zamiast w pośpiechu i napięciu. To z kolei pomoże Ci zakończyć dzień bez poczucia chaosu czy utraty kontroli, co naturalnie przygotuje Cię do regenerującego snu. 

Wprowadzając latem te drobne zmiany, zauważysz większą proaktywność i mniejszy poziom rozdrażnienia, co pozwoli Ci przejść przez gorące miesiące z lekkością i poczuciem większej energii.